Strażnicy Natury – monitoring naruszeń przyrodniczych stanu siedlisk i gatunków

15 04 2009

Projekt angażuje organizacje pozarządowe i wolontariuszy w społeczny monitoring naruszeń prawa poprzez zniszczenia populacji i siedlisk w nawiązaniu do zapisów Załącznika I, II i IV Dyrektywy 92/43/EEC.
W rezultacie projektu adresaci zwiększą swój stan wiedzy na temat uwarunkowań prawnych ochrony siedlisk i gatunków. Różnorodność adresatów zapewni wymianę doświadczeń pomiędzy środowiskami i poprawi współpracę w zakresie wdrażania sieci Natura 2000.

Celem projektu jest:

• zwiększenie stanu wiedzy o uwarunkowaniach prawnych ochrony przyrody wśród samorządów i decydentów odpowiedzialnych za ochronę przyrody;
• zwiększenie umiejętności organizacji pozarządowych w zakresie monitorowania naruszeń prawa w obszarze ochrony przyrody;
• nawiązanie lub/i wzmocnienie współpracy pomiędzy NGO a samorządami dla ochrony przyrody, zapobiegnięcie stratom, kompensacji.

Główny adresatem projektu są:

• samorządy lokalne, odpowiedzialne za politykę przestrzenną i w kompetencjach których jest ochrona przyrody,
• środowiska decyzyjne związane z ochroną przyrody (w tym wojewódzcy konserwatorzy przyrody, inspekcja ochrony środowiska, dyrektorzy parków krajobrazowych),
• organizacje pozarządowe, mogące pełnić role organizacji strażniczych monitorujących przestrzeganie przepisów dotyczących ochrony przyrody (społeczne zgłoszenia naruszeń siedlisk i gatunków).

Zasięg projektu i monitoringu
Działania z zakresu promocji i edukacji realizowane są na poziomie ogólnokrajowym i międzynarodowym.

Monitoringiem objęto Polskę południowo-zachodnią, województwa: dolnośląskie, wielkopolskie, lubuskie i opolskie.

W ramach projektu gromadzone są informacje o przypadkach zniszczeń spowodowanych w populacjach i siedliskach:

• gatunków roślin i zwierząt z Załącznika II Dyrektywy 92/43/EEC („dyrektywy siedliskowej”) w obszarach Natura 2000 istniejących i proponowanych;
• gatunków roślin i zwierząt z Załącznika II i IV Dyrektywy 92/43/EEC poza obszarami Natura 2000;
• siedliskach z listy Załącznika I Dyrektywy 92/43/EEC

Jak zgłosić naruszenie?
Przypadki naruszeń zgłaszane mogą być poprzez niniejszy serwis internetowy (zgłoś naruszenie), a także mailowo (naruszenia@natura2000.pl) lub listownie na adres punktu monitoringowo-interwencyjnego przy wykorzystaniu formularza zgłoszenia w wersji do pobrania (PDF lub Word).

Dolnośląska Fundacja Ekorozwoju
ul. Białoskórnicza 26
50-134 Wrocław
Z dopiskiem „Naruszenie Natura 2000”

Monitoring obejmuje:

• Działanie punktu monitoringowo-interwencyjnego, przyjmującego zgłoszenia (od organizacji, wolontariuszy i innych osób) o naruszeniach przyrodniczych (zgłoszenia osobiste, telefoniczne i internetowe). Zgłoszenia są gromadzone, następnie opracowywane w jednolitym standardzie, który umożliwi poznanie całości zjawiska w skali 4 regionów, dla podsumowania łącznych strat w populacjach gatunków i siedliskach. Informacje o naruszeniach udostępniane są administracji publicznej oraz organizacjom pozarządowym.
• Weryfikacja w terenie najpoważniejszych naruszeń – przygotowanie raportów i dokumentacja kartograficzna i fotograficzna. Eksperci terenowi przeprowadzają weryfikację zgłaszanych przypadków naruszeń stanu siedlisk i gatunków. Dobór kompetentnych przyrodników uzależniony jest od miejsca zgłoszonego naruszenia oraz zakresu gatunkowego i siedliskowego naruszenia.
• Konsultacje przyrodnicze ekspertyz terenowych – raporty i inne zgłoszenia konsultowane będą w zakresie metodyki oraz wniosków wynikowych oraz potrzeby podjęcia niezbędnych działań
• Raporty: bieżący i końcowy o naruszeniach, prezentujące przypadki naruszeń – dystrybuowany do decydentów ochrony środowiska oraz wybranych partnerów i instytucji europejskich.

Działania edukacyjne
Prowadzone będą również działania edukacyjne adresowane do samorządów oraz innych środowisk decyzyjnych odpowiedzialnych za ochronę przyrody. Działania te akcentować będą przypadki naruszeń i promować dobre praktyki w zakresie ochrony przyrody. Obejmuja one:

• Wydanie publikacji „Strażnicy Natury” zawierającą m.in. analizę prawną dotyczącą naruszeń oraz wymaganych działań kompensacyjnych; prezentację wniosków z raportu dotyczącego naruszeń, przykłady dobrych praktyk w zakresie zapobiegania naruszeniom (w tym inwestycje liniowe: drogi, rzeki, gazociągi, kolej). Dystrybucja na konferencji i seminariach oraz kierunkowa do samorządów.
• Organizację ogólnopolskiej konferencji "Strażnicy Natury" dla regionalnych i krajowych decydentów ochrony przyrody, organizacji przyrodniczych z udziałem partnerów zagranicznych, tematyka: doświadczenia we wdrażaniu sieci Natura 2000, społeczne programy monitorujące, partnerstwa dla ochrony przyrody, dobre praktyki.
• Seminaria regionalne "Wdrażanie przepisów prawnych dotyczących ochrony przyrody w praktyce" jednodniowe w różnych województwach, tematyka: przykładowe przypadki naruszeń (case study), aspekt prawny, dobre przykłady zapobiegania zniszczeniom przyrodniczym.

O terminach i miejscach konferencji oraz seminariów informować będziemy na serwisie.

Geneza projektu
Problemem dotyczącym ochrony przyrody (w zakresie wdrażania acquis) jest niski poziom świadomości dotyczący systemu Natura 2000. Potrzeba zwiększenia świadomości dotyczy w szczególności środowisk odpowiedzialnych za politykę przestrzenna i ochronę przyrody, głównie na poziomie gmin. Pomysł projektu zrodził się podczas obserwacji funkcjonowania administracji odpowiedzialnej za ochronę przyrody w warunkach nie dostosowania prawa RP do prawa europejskiego. W ostatnich latach w samym tylko województwie dolnośląskim w wyniku błędów w funkcjonowaniu systemu ocen OOŚ uległy zniszczeniu następujące walory przyrodnicze:

• znaczącemu pogorszeniu stanu uległa populacja przelatki maturny w planowanym obszarze Natura 2000 „Przelatki nad Bystrzycą”, która wskutek błędnie zaplanowanego remontu drogi do Okulic (połączonego z usuwaniem podrostów jesionowych na poboczach) uległa zmniejszeniu w latach 2005-2007 o 80%.
• znaczącemu pogorszeniu uległy w latach 2004-2006 siedliska łąk podgórskich 6510 oraz górskich 6250 na terenie Nadleśnictwa Kamienna Góra (poza planowanym obszarem Natura 2000), które zostały zalesione wskutek błędnych zaleceń związanych z obowiązkiem zalesiania gruntów przez Nadleśnictwa gruntów przekazanych Lasom Państwowym przez ARMiR.
• zniszczeniu uległ górski łęg olchowy (siedlisko *91E0) na powierzchni 3 ha w roku 2007 koło miejscowości Sienna (na granicy obszaru Natura „Góry Bialskie i Grupa Śnieżnika”, ze stanowiskami 6 gatunków objętych ochroną prawną w Polsce oraz fragment siedliska *91E0 na stokach góry Klasztorzysko (w roku 2004)
• zniszczenie 3 ha mozaiki łąk świeżych i mechowisk w zlewni potoku Bielawica z populacją storczyka Dactylorhiza majalis wskutek prac ziemnych, których skutkiem było całkowite odwodnienie terenu w latach 2004-2005.